Lạm phát: Vì sao tiền mặt mất giá trị và cách lên kế hoạch ứng phó

Lạm phát là tốc độ tăng giá của hàng hóa và dịch vụ theo thời gian. Khi lạm phát ở mức 3%, một giỏ hàng có giá một trăm đô la vào năm ngoái sẽ có giá khoảng một trăm lẻ ba đô la trong năm nay. Tờ tiền của bạn vẫn ghi giá trị một đô la, nhưng sức mua của nó đã giảm đi một chút.

Lạm phát ở mức vừa phải là điều bình thường — thậm chí còn có lợi cho nền kinh tế. Các ngân hàng trung ương thường đặt mục tiêu lạm phát khoảng 2%, vì mức lạm phát nhẹ và có thể dự đoán được sẽ khuyến khích chi tiêu và đầu tư. Vấn đề chỉ phát sinh khi lạm phát ở mức cao hoặc biến động thất thường, vì khi đó việc lập kế hoạch tài chính trở nên khó khăn hơn đối với tất cả mọi người: doanh nghiệp, người tiết kiệm và các hộ gia đình.

Tiền mặt cất dưới nệm không sinh lời gì cả. Nếu lạm phát duy trì ở mức 3% trong mười năm, số tiền đó sẽ mất khoảng một phần tư sức mua, dù con số ghi trên tờ tiền vẫn không đổi. Con số trên tờ tiền có thể gây hiểu lầm; điều thực sự quan trọng là nó mua được bao nhiêu.

Một tài khoản tiết kiệm với lãi suất 0,5% cũng không khá hơn là bao. Điều thực sự quan trọng là lợi suất "thực" — tức lợi suất sau khi trừ lạm phát — và con số này hoàn toàn có thể âm ngay cả khi lãi suất danh nghĩa vẫn dương. Đây là lý do vì sao việc giữ một lượng tiền mặt lớn, vượt quá mức cần thiết cho quỹ khẩn cấp và các mục tiêu ngắn hạn, thường là một cách âm thầm khiến bạn mất tiền.

Trong dài hạn, cổ phiếu thường có mức tăng trưởng vượt lạm phát vài phần trăm mỗi năm. Khi chi phí đầu vào tăng, các doanh nghiệp thường tăng giá bán, và lợi nhuận của họ có xu hướng tăng theo lạm phát. Cổ phiếu biến động mạnh trong ngắn hạn, nhưng lại là công cụ phòng vệ hiệu quả trước lạm phát trong dài hạn.

Bất động sản cũng thường theo sát lạm phát, vì giá thuê và giá trị bất động sản nhìn chung tăng cùng với mặt bằng giá cả. Trái phiếu chính phủ chống lạm phát (TIPS – Treasury Inflation-Protected Securities) được thiết kế để điều chỉnh giá trị gốc trực tiếp theo lạm phát. Tiền gửi trong tài khoản tiết kiệm lãi suất cao, trong giai đoạn lãi suất cao, cũng có thể theo kịp lạm phát ở một mức độ tương đối, nhưng không nhiều.

Các tài sản lãi suất cố định dài hạn, như trái phiếu chính phủ hay trái phiếu doanh nghiệp thông thường, thường chịu thiệt hại nặng nề nhất khi lạm phát tăng bất ngờ, vì khoản lãi được trả cố định ở một mức nhất định sẽ mất dần giá trị thực. Giữ tiền mặt trong nhiều thập kỷ về bản chất là một canh bạc đặt cược vào việc lạm phát sẽ luôn ở mức thấp — điều mà lịch sử hiếm khi ủng hộ.

Các khoản lương hưu hoặc niên kim cố định không được điều chỉnh theo chi phí sinh hoạt sẽ mất dần sức mua theo từng năm. Khi đánh giá bất kỳ dòng tiền "được đảm bảo" nào, hãy tự hỏi liệu số tiền đó có được điều chỉnh theo lạm phát hay không. Trong nhiều trường hợp là không, và thực tế trong dài hạn thường ảm đạm hơn nhiều so với con số được quảng cáo ban đầu.

Hãy giữ đủ tiền mặt cho các tình huống khẩn cấp và mục tiêu ngắn hạn — thường là từ ba đến sáu tháng chi phí sinh hoạt, cộng thêm bất kỳ khoản chi tiêu nào đã dự tính trong một hoặc hai năm tới. Ngoài phạm vi đó, số tiền dành cho mục tiêu dài hạn nên chủ yếu được đem đi đầu tư.

Đối với người đã hoặc sắp nghỉ hưu, việc phân bổ một phần trái phiếu vào các công cụ gắn với lạm phát, cùng với việc tiếp tục duy trì một tỷ trọng đáng kể vào cổ phiếu, có thể giúp bảo vệ sức mua trong suốt ba mươi năm nghỉ hưu. Lạm phát không dừng lại chỉ vì bạn ngừng nhận lương; kế hoạch tài chính cần tính đến điều đó.